Udi Bestekar Ahmet Sedat Öztoprak

Sedat Öztoprak (1890-1947)

1890 yılında iSTANBUL’da doğdu. Babası İBRADI (Antalya) istînat mahkemelri reisi ŞAKİR BEY, annesi Trobzon Şatıroğlı ailesinden KADRİYE hanımefendidir. Babası Şakir Bey’in Konya’ya tayini ile aile buraya intikâl etmiştir. Çok küçük yaşta olmasına rağmen musikiye karşı olan eğilimi, Mevlevî degâhında musiki ile uğraşan hocaların dikkatini çekmiştir. İsmi belli olmayan hocasından ud dersleri almış, kısa zamanda virtuozluğa ulaşmıştır.

Mali durumu çok iyi olan babası O’nu İstanbul’a yollamış ve Galatasaray Lisesine vermiştir. Fakat müzik aşkı ve bulunduğu ortam O’nu okuldan koparmış, yıllarca konservatuar işlevini yapan Dâr-ül Elhan’a girmiş, çok kısa süre sonra da burada hocalığa yükselmiştir.

1915-1923 yılları arasında sanatının zirvesine ulaşmış, şehnaz-bûselik, şehnaz, evc, sûz-i dil saz semâîlerini bu zamanda bestelemiştir. Kendisinin en çok sevdiği  sûz-i dil saz semâîsini, FAHRİ KOPUZ’un ısrarları üzerine denetime vermiştir. Bu eser Fahri Kopuz-Sedat Öztoprak ortak eseri olarak geçermiştir. Ancak bu eser aslında Sedat Ötoprak’a aittir. Bu hususta Fahri Kopuz, talebesi Udi Halûk İncekara’ ya bahisle ifadede bulunmuştur.( 4. Hânedeki kromatik dönüşte tavsiyesi olmuştur.). Esasen Öztoprak’ın eserlerinin çoğunda değişmeli veya tek kromatikler fazlası ile mevcuttur.

Sedat Bey maddiyata hiç önem vermeden birçok eser vermiş, talebe yetiştirmiştir. Eserlerini üç büyük klasörde kendi el yazısı ile toplamış, birini 14 yaşından beri talebesi olan ve Ankara Radyosu’na gelinceye kadar kendisinden ayrılmayan Kânûnî Vecîhe Daryal Hanımefendiye, ikincisini tıp doktoru olan talebesine vermiştir. Üçüncüsünün ise kimde olduğu bilinmemektedir.Tahminen her klasörde 500 adet olmak üzere 1500 civarında eseri olduğu tahmin edilmektedir.

Memleket yörelerine göre ayrı  oyun havaları sadece O’ nun eseridir. Değerli Kemençe Sanatçısı ve araştırmacı Dr. Nazmi Özalp TRT arşiv şefliği zamanında bunları arşivlemiştir.

Eserlerinin tamamı pek az sanatçıda bulunan tarz ve üsluptadır. Değişmeli ve atlamalı seslerle ve çok kısa ölçülerle çeşitli makam ve usul değişiklikleri olan ve bilhassa üçüncü hanedeki tiz sesleri ile icracıları güç duruma düşürmüştür. Böylece eserleri özellike udîler için metod mahiyeti taşımaktadır.

Ud icrâsını halen elde bulunan taş plaklardan almaktayız. Seri ve kendine has mızrap darbeleri ile döneminde ekol olmuştur. Berlin Operası arşivine kadar girmiş biyografisi “Türkiye’den bir Türk Bethooven’i Sedat Bey geçmiştir.” diye bitmektedir.

Araştırmacı yazar Yılmaz Öztuna ve Dr. Nazmi Özalp, İstanbul Ansiklopedisi kendisine geniş ve özenli yer vermiştir. Ayrıca Meyan-Larousse ve Britannica ansiklopedileri de hayatı ve eserlerine yer vermiştir.

Yetiştirdiği talebelerinde Vecîhe Daryal, Selahaddin Erköse, Baki Duyarlar, Metin Bükey, Sabiha Savut, bunlardan sadece bildiklerimizdir.Son dönemde en yakın arkadaşları Kemençeci Rûşen Ferid Kam, Santûrî Zühtü Bardalıoğlu, Tanbûrî  Mes’ud Cemil Bey olmuştur.

Maddiyata hiç önem vermeyen büyük üstâd ne yazık ki son dönemlerini sıkıntılar içerisinde geçirmiş, doktor bir talebesi tarafından yerleştirildiği dârülacezede 8.Ekim.1947 tarihinde 57 yaşında iken vefât etmiştir.

Son yıllarında sıkıntılar dolayısı ile terkîb ettiği “Şölen” makamını tam olarak işleyememiştir.Fırtına isimli eseri pek  az kişi tarafından bilinmektedir. Bu eser incelemeye değerdir.

Mûsıkimizin be en öenmli şahsiyetlerinden Bestekâr-Ûdi Sedat Öztoprak Bey’i  rahmet ile anıyoruz. Rûhu şâd olsun.

( Bu biyografi Sedat Öztoprak Bey’in torunu Sayın ERTON OSMA Beyefendi tarafından www.turkmusikisi.com sitesinde yayınlanmak maksadı ile hazırlanmıştır. Sayfada yer alan resimler Sayın Erton Osma Beyefendi’ nin arşivlerindeki orjinallerinden elde edilmiştir. 3.Ekim.2000)

 

Sedat Öztoprak eserleri

 

Makam Form Eserin Adı Usul
Marş
Şarkı Zevkım bu idi zevk ile eyyamı geçirmek Devr–i Hindi
Acem Aşiran Zeybek Acem–Aşiran Zeybek Aksak
Acem Aşiran Şarkı Bak şu kıza ne çok ağlıyor Semai
Acem Aşiran Şarkı Gurubunlaa ne matemler gönülde eyledin ca Devr–i Hindi
Aşiran’da Çargah Oyun Havası Aşiran’da Çargah Oyun Havası Nim Sofyan
Aşkefza Fantezi Aksak
Aşkefza Saz Semai Aşk–Efza Saz Semaisi Aksak Semai
Bayati Araban Oyun Havası Bayati–Araban Oyun Havası Aksak
Bayati Araban Şarkı Habibe’m başına karalar bağlar Aksak
Bestenigar Şarkı Maziyi unuttunsa eğer halimi anla
Buselik–Aşîran Saz Semai Buselik–Aşiran Saz Semaisi Aksak Semai
Dilkeşhâverân Peşrev Dilkeş–Haveran Peşrev Yürük Semai
Dilkeşhâverân Saz Semai Dilkeş–Haveran Saz Semaisi Aksak Semai
Evc Oyun Havası Evc Oyun Havası Nim Sofyan
Evc Peşrev Evc Peşrev
Evc Saz Semai Evc Saz Semaisi Aksak Semai
Evc Şarkı Ben helal ettim sana kendi elimle kaanımı Aksak
Evc Şarkı Bihude yere cilve–ı canandan usandım Aksak
Evcara Peşrev Evcara Peşrev
Ferahfeza Longa Ferahfeza Longa
Ferahfeza Şarkı Nale ettikçe gönül sen de gül ey reşk–ı melek Devr–i Hindi
Ferahnak Oyun Havası Ferahnak Oyun Havası
Hicaz Oyun Havası Hicaz Oyun Havası Nim Sofyan
Hicazkar Gayda Havası Hicazkar Gayda Havası Nim Sofyan
Hicazkar Longa Hicazkar Longa
Hicazkar Saz Semai Hicazkar Saz Semaisi Aksak Semai
Hicazkar Şarkı Aşk nedir sevda nedir sevmek nedir Aksak
Hicazkar Şarkı Okşadım doyamadım öpmeye kıyamadım
Hüseyni Longa Hüseyni Longa
Hüseyni Oyun Havası Hüseyni Oyun Havası Nim Sofyan
Hüseyni Peşrev Hüseyni Peşrev Nim Sofyan
Hüseyni Şarkı Ey benim ahu–misalim nerdesin
Hüseyni Şarkı Sesinde hicrandan dalgalar coşar Aksak
Hüseyni–Aşîran Oyun Havası Hüseyni–Aşiran Oyun Havası Aksak
Hüseyni–Aşîran Oyun Havası Hüseyni–Aşiran Oyun Havası Nim Sofyan
Hüseyni–Aşîran Peşrev Hüseyni–Aşiran Peşrev Sofyan
Hüseyni–Aşîran Saz Semai Hüseyni–Aşiran Saz Semaisi Aksak Semai
Hüseyni–Aşîran Şarkı Gül gamzelerin penbe yüzün neşesi miydi Yürük Semai
Hüseyni–Aşîran Şarkı Sevdiğim vuslat mı bu firkat midir ya neşemi Devr–i Hindi
Hüseyni–Aşîran Şarkı Yıllar geçti sen gideli gurbete Aksak
Hüzzam Gelin Havası Hüzzam Gelin Havası Nim Sofyan
Hüzzam Saz Semai Hüzzam Saz Semaisi Aksak Semai
Hüzzam Türkü Ali’min evleri çamdan Düyek
Hüzzam Şarkı Bir kır çiçeğinden dahe inceydi hayalin Türk Aksağı
Hüzzam Şarkı Eyleme hiddet bakarsam sine–ı simin–bere Devr–i Hindi
Karcığar Sirto Karciğar Sirto
Kürdilihicazkâr Oyun Havası Kürdi’li Hicazkar Oyun Havası Düyek
Kürdilihicazkâr Şarkı Cana niçin artık mazinin
Kürdilihicazkâr Şarkı Duyarım nağmeni bazan onu bülbül sanırım Aksak
Mahur Saz Semai Mahur Saz Semaisi Aksak Semai
Muhayyer Oyun Havası Muhayyer Oyun Havası Aksak
Muhayyer Oyun Havası Muhayyer Oyun Havası Düyek
Muhayyer Saz Semai Muhayyer Saz Semaisi Aksak Semai
Müstear Saz Semai Müstear Saz Semaisi Aksak Semai
Nihavend Sirto Nihavend Sirto
Nihavend Zeybek Nihavend Zeybek
Nihavend Şarkı Gitsek baloya sen de beraber
Nişaburek Longa Nişaburek Longa
Nişaburek Oyun Havası Nişaburek Oyun Havası
Nişaburek Saz Semai Nişaburek Saz Semaisi Aksak Semai
Ruhnevaz Longa Ruhnevaz Longa Nim Sofyan
Ruhnevaz Longa Ruhnevaz Longa Nim Sofyan
Ruhnevaz Oyun Havası Ruhnevaz Oyun Havası Düyek
Ruhnevaz Peşrev Ryhnevaz Peşrev Sofyan
Ruhnevaz Saz Semai Ruhnevaz Saz Semaisi Aksak Semai
Ruhnevaz Saz Semai Ruhnevaz Saz Semaisi Aksak Semai
Ruhnevaz Zeybek Ruhnevaz Zeybek Aksak
Ruhnevaz Şarkı Senin nazlı hayalinle dem–a–dem
Segah Saz Eseri Segah Saz Eseri Sofyan
Segah Saz Semai Segah Saz Semaisi Aksak Semai
Segah Şarkı Cefay–ı hicr ile gönlüm yıkılsın tarmar olsun Aksak
Sultaniyegah Şarkı Ah ederim şu garib gönlüme
Suz–i Dil Longa Suz–i Dil Longa Nim Sofyan
Suz–i Dil Oyun Havası Suz–i Dil Oyun Havası Yürük Semai
Suz–i Dil Saz Semai Suz–i Dil Saz Semaisi Aksak Semai
Suzinak Şarkı Ne çok çektim hasretini bilsen ah ben Curcuna
Tahir Oyun Havası Tahir Oyun Havası Devr–i Hindi
Tarz–ı Nevin Longa Tarz–ı Nevin Longa
Tarz–ı Nevin Peşrev Tarz–ı Nevin Peşrev Devr–i Kebir
Tarz–ı Nevin Sirto Tarz–ı Nevin Sirto
Tarz–ı Nevin Şarkı Bilmem ki nasıl ağlayayım ben Sengin Semai
Tarz–ı Nevin Şarkı Bilmem ki neden terk edemem ben seni ey Semai
Tarz–ı Nevin Şarkı Bu dil üftadedir terennüme Aksak
Tarz–ı Nevin Şarkı Sana sevda bağladığım Sofyan
Tarz–ı Nevin Şarkı Sesim dağı delerken bir kafesten geçmez şim Aksak
Uşşak Zeybek Uşşak Zeybek Aksak
Yegâh Saz Semai Yegah Saz Semaisi Aksak Semai
Zavil Saz Semai Zavil Saz Semaisi Aksak Semai
Çargah’da Nikriz Sirto Çargah’ta Nikriz Sirto Nim Sofyan
Şedd–i Araban Saz Semai Şedd–i Araban Saz Semaisi Aksak Semai
Şedd–i Araban Şarkı Derdimin bir fıkrasın açsam sana hicran olur Sengin Semai
Şehnaz Peşrev Şehnaz Peşrev
Şehnaz Saz Semai Şehnaz Saz Semaisi Aksak Semai
Şehnaz Sirto Şehnaz Sirto
Şehnaz–Buselik Longa Şehnaz–Buselik Longa
Şehnaz–Buselik Peşrev Şehnaz–Buselik Peşrev Devr–i Kebir
Şehnaz–Buselik Saz Semai Şehnaz–Buselik Saz Semaisi Aksak Semai
Şehnaz–Buselik Saz Semai Şehnaz–Buselik Saz Semaisi Aksak Semai
Şehnaz–Buselik Şarkı Cuş edip gözyaşı ister çağlamak Aksak
Şehnaz–Buselik Şarkı Yazıktır gamzene söyle Aksak